ISMAIL KADARE NË LIBËRTHIN „MBI KRIMIN NË BALLKAN“

9*

Orkestrës hijerëndë do t’i bashkohej së fundmi dëshmia tronditëse e Elvira Donës, e dhënë näpërmjet njërës prej shtëpive më të mëdha botuese të Italisë dhe Europës, Einaudi. Roberto Saviano do të shkruante, se nga ky roman i shkëlqyer dokumentar, ka mësuar se s’mund të ketë rrëfim të vërtetë të një lufte, pa rrëfimin e grave që e kanë përjetuar atë.

„Nga ky konflikt i Kosovës, unë mësova shumë gjëra për qeverisjen, për udhëheqjen, për veten time“. Këtë herë fjalët janë të kryeministrit britanik, Tony Blaier, në librin e tij të kujtimeve „Një rrugëtim“ (A Journey), botuar pak kohë më parë në Londër. Më poshtë, pasi shpjegon se si e kishte parë çështjen e Kosovës, në radhë të parë si një problem moral, ai lëshon ahtin „O, Zot, asgjë s’kemi mësuar vallë, nga Historia e Europës? Më poshtë, kryeministri që ndoshta drejtonte shtetin më gjakftohtë të botës, nuk druhej të të shtone: „Ishte e tmerrshme“. Dhe të shpjegonte me sinqeritet të admirueshëm kuptimin e thellë të kësaj shprehjeje. E tmerrshme, natyrisht, ishte ajo që dëgjonte prej rrëfimit të refugjatëve shqiptarë në kampet e Maqedonisë. Por jo vetëm. Po aq e tmerrshme, sipas kryeministrit, do të ishte mosndërhyrja në Kosovë. Midis detit të refugjatëve, ai ishte krenar që ka qenë nxitës i ndërhyrjes, falë së cilës shqiptarët do të ktheheshin në shtëpi. Por ai s’kënaqet me kaq. Ai shpjegon se ndonëse krenar, e brente ndërgjegja për diçka. Dhe e shqyrton deri në fund ndergjegjen e vet për atë brengë. „U ndjeva keq për faktin, se sa afër kishim qenë nga vendimi për t’i braktisur ata“. Eshtë një shembull i rrallë i moralitetit, kur njembëdhjetë vite pas ngjarjes, kryeministri i largët, me pamje dialoshi të shkujdesur, vazhdon ketë këtë brerje ndërgjegje, jo për një gabim, (ngaqë gabimi nuk u bë), por për mundësinë e tij. „Tani kthejmë kokën mbrapa, dhe shumica e njerëzve do të thonë: sigurisht ne nuk mund t’i braktisnim ata, ndonëse desh i lamë në baltë“.

Kur lexojmë këto radhë, nuk ka se si të mos përsërisim shprehjen, aq shumë të përdorur „është e tmerrshme!“ , në tjetër kah, për njerëzit tanë të politikës, kendej e matanë kufirit. Nuk i kemi degjuar pothuajse kurrë të leshojnë ofshamën me të vogël, për një peng, për një gabim, pale pastaj për mundësinë e një gabimi. Sa për liderët serbë, në çështjen e shqyrtimit të ndergjegjes, ata ndodhen ende në një tjetër planet. Që kanë dëshirë dhe ngut për të hyrë në Europë, kjo është një gjë e mirë, ndoshta me e mira gjé e tyre, tani për tani, e keqja është se nuk po lirohen nga idea, se këtë hyrje ua ka borxh dikush, si shpërblim për një ndëshkim të padrejtë.

Të zënë në kurth, prej një racizmi që e kanë ledhatuar prej kohësh, në vend që të çlirohen, duke e flakur sa më larg, bëjnë të kundërtën, kujtojnë se pikërisht prej tij do t’u vijë shpëtimi. I dërgojnë kumte të njëpasnjeshme Europës, pa u kujtuar se ato mbetën të pakuptueshme, nga që, thelbi i tyre është i tillë. Siç thotë shkrimtari Vuk Drashkoviç, në një nga letrat që botohen në këtë libër, ende kanë shpresa se Europa do ta kuptojë më në fund të vërtetën serbe. lu duket e vështirë të kërkoinë ndjesë për krimet, por njëqind here iu duket po ashtu, në se ndjesën do të duhet t’ua kërkojnë shqiptarëve. Iu duket se tërë sistemi ngrehaluc e qesharak i racizmit të tyre antishqiptar, do të bjerë për shkak kësaj ndjese, e bashkë me të, gati gati do të bjerë vetë Serbia. Kjo vlen, me sa duket, se e vetpërkëdhelur prej miteve të veta, Serbia ka bindur veten për diçka krejtësisht të paqenë: përparësinë mbi kombe të tjerë në Ballkan. E, sidomos, përparësinë ndaj shqiptarëve.

E vërteta është se Serbia nuk ka asnjë përparësi ndaj askujt prej fqinjëve të saj, e sidomos, ndaj shqiptarëve. Serbia është njé vend modest, si shumica e vendeve të gadishullit. Njihet kompleksi i vendeve të tilla, që me anë të miteve e ngrefosjes, kërkojné t’i shpétojné brengës së modestisë. Shqiptarët, të skajuar përballë serbëve, e njohin gjithsesi ngrefosjen bashkë me rrjedhojat qé vijnë prej saj. Por, për një gërshetim rrethanash, nga ato shpesh cilésohen si ndërhyrje e fatit, mburrja dhe fryrja nuk ka ndikuar dot, në atë që mund të merret për doktrinë shqiptare. Për të dhënë nië shernbull tepër të thjeshtë, por po aq kokëfortë. Shqiptarët e asaj që quhet Shqipëri historike janë i vetmi komb në Europë, duke qenë gati pesë milionë banorë, kujtoinë sinqerisht se janë vetëm tre!

Gjatë konfliktit të fundshekullit, ishte e natyrshme që politologë, historianë e publicistë të shumtë, të kërkonin shkaqe të tjera, ato që ngjanin të fshehura të mosdurimit të ndërsjelltë shekullor shqiptaro – serb. Rrënjët historike, ndeshje interesash, çështje kufijsh, dokesh, besimesh, apo thjesht ajo që shpesh harrohet, por nuk mungon kurrë, smira midis popujsh.

Vete larmia e shkaqeve hamendsuara, ishte dëshmi se diçka mungonte përherë dhe diçka s’ishte e qartë gjer në fund. Në këtë kah, ishte kuptimplotë botimi i një shkrimi të filozofit dhe shkrimtarit të shquar francez, Jean-Pierre Faye, i cili, siç është përmendur një herë në kërkim të enigmës, zbriste në zona të thella, tejet të sofistikuara. Sipas tij, dy kulturat kundërshtare -shqiptare dhe serbe, kishin lidhje burimore me dy epoka të Greqisë. Kultura shqiptare lidhej me epokën homerike heleno-romake, kurse kultura serbe, me Greqiné bizantine. „Ky mospërkim orari a mund të përbënte në vetvete një konflikt“ (Ce decalage horraire serait-il lui seul un conflit?)

Nuk kishte rëndësi, në se qëndronte ose jo, një hamendje e tillë naziqe. Aio dëshmonte se sa pak bindëse tingëllonin të tjerat. Në fund të fundit, ajo të shtynte drejt pyetjes: përse duhej kërkuar, qoftë edhe tërthorazi, nje përparësi? Përparësinë, në këtë rast nuk mund ta kishte veçse ai, që do të ishte shpërfillës ndaj përparësisë.

Schreibe einen Kommentar

Trage deine Daten unten ein oder klicke ein Icon um dich einzuloggen:

WordPress.com-Logo

Du kommentierst mit Deinem WordPress.com-Konto. Abmelden /  Ändern )

Google Foto

Du kommentierst mit Deinem Google-Konto. Abmelden /  Ändern )

Twitter-Bild

Du kommentierst mit Deinem Twitter-Konto. Abmelden /  Ändern )

Facebook-Foto

Du kommentierst mit Deinem Facebook-Konto. Abmelden /  Ändern )

Verbinde mit %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.