Kadare, më i thellë se Orwell dhe më rrëfimtar se Kundera

Nga tri tekstet e hartuara në mes të viteve 1980, tekste që në vetvete përbënin një sulm të drejtpërdrejtë kundër diktaturës, „Vajza e Agamemnonit” ishte për autorin, ndoshta, më i rrezikshmi, ngaqë ai vinte në dukje haptazi gjithë mekanizmin e sistemit në fuqi. Ismail Kadareja e skicoi këtë roman të shkurtër qysh në vitin 1984, për ta shkruar atë në vitin në vazhdim, paralel me “Hijen” dhe pak më parë se “Ikja e shtërgut”, krijime këto veçanësisht të mprehta, nga ato që mund ti shkaktonin probleme të rënda autorit. Kadareja arriti ta fshehë një pjesë të romanit „Vajza e Agamemnonit” brënda dorëshkrimit të trashë të romanit ” koncert në fund të stinës”, që në atë kohë ishte akoma në gjendje të pabotuar. Në këtë mënyrë botuesi i tij francez e mori me vete dhe arriti ta nxisrrte jashtë Shqipërisë. Që nga ajo kohë, „Vajza e Agamemnonit” bënte pjesë në tërësinë e teksteve, që botuesi *Claude Durand kishte marrë përsipër t’i botonte në Francë, në rast se autorit të tyre do t’i ndodhte ndonjë fatkeqsi….ÉRIC FAYE*

‾‾* Claude Durand është presidenti i ” Editions Fayard”, ÉRIC FAYE*është shkrimtar dhe analist i njohur francez
Nga James Wood james-wood literatur kritiker

Në numrin më të fundit të së përjavshmes letrare amerikane The New Yorker është publikuar një shkrim mbi Ismail Kadarenë. Titulli i shkrimit është «Chronicles and Fragments», dhe autori është James Wood, një kritik shumë i njohur. Novelisti Ismail Kadare ka lindur në Gjirokastër, në Jug të Shqipërisë, në 1936. Gjatë luftës së dytë botërore qyteti u pushtua nga italianët,  më pas i pushtuar nga grekët, dhe më në fund të pushtuar  nga gjermanët. Romani i Kadaresë „Kronikë në gur”, u botua në shqip në vitin 1971 dhe në anglisht në vitin 1987. Ky roman lindi nga në kohën e tij djaloshare gjatë luftës dhe është një roman i hareshëm që shpesh të duket komik. Një djalë i vogël rrëfen ngjarjet, lufta  vjen, dhe banorët flasin rreth saj, i gjithë qyteti hedh fall bashkë me shtrigat, fantazmat dhe legjendat. Rrëfimtari  i ri zbulon “Makbeth-in”, dhe vendos  paralele mes Skocisë mesjetare dhe Gjirokastrës moderne. Hija e Enver Hoxhës, liderit komunist, i cili mbante një kontroll të pamëshirshëm mbi Shqipërinë për dyzet vjet, deri në vdekjen e tij në vitin 1985, nxijnë faqet e fundit. “Kronikë në gur”, paraqet një akt të rezistencës politike të llojit “butë” që Kadare përdori për të’i mbijetuar regjimit të Hoxhës, edhe pse disa nga librat e tij u ndaluan.

Novela “Vajza e Agamemnonit” është ndoshta libri më i madh i Kadaresë, dhe bashkë me novelën e më pasme, “Pasardhësi”, janë me siguri dy nga tregimet më çoroditëse të shkruar ndonjëherë ndaj ndotjes mendore dhe shpirtërore të individit nga shtetet totalitare. Novela “Vajza e Agamemnonit” është ri-interpretim i akullt i tregimit Ifigjinisë, ndofta vepra me e madhe Kadaresë. Ai është krahasuar në mënyrë të pashmangshme me Oruell-in dhe Kunderën, por ka një ironi më të thellë se i pari dhe, dhe më tregimtar sesa i dyti. Mjerisht, romani më të fundit i Kadaresë, “Aksident”, i përkthyer nga shqipja nga John Hodgson është si një lloj këmbimi dhe shpesh i fuqishëm, por me pak rezerva. Një mëngjes në Vjenë, diku jo shumë kohë pas përfundimit të luftës në Kosovë, një çift i ri shqiptar, diplomati Besfort Y. dhe të dashurën e tij Rovena S., janë vrarë në një aksident me makinë. Aksidenti është një roman i vështirë.
Del sikur Kadare ka dashur të paraqesë një lloj tjetër alegorie përtej burgosjes së tiranisë e re post-komuniste, lirisë. Është tronditëse se pjesa më e fuqishme është rikthimi i Kadaresë në tokën e vjetër dhe për obsesionet e vjetër, dhe kjo është prekëse, gjithashtu, kjo alegori e tiranisë së lirisë është më pak efektive, si një roman, ndaj alegorisë së mëparshme të Kadaresë të tiranisë së tiranit.

*Marrë nga shkrimi i revistës prestigjioze letrare ”The New Yorker„ Dhjetor 2010-ën.

© topkadare.com



Kategori: Lexo Ismail Kadare !

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni /  Ndryshoje )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni /  Ndryshoje )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni /  Ndryshoje )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni /  Ndryshoje )

Po lidhet me %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Këtë e pëlqejnë %d blogues: