NJË MBASDITE NË PARIS

 

 

cropped-ismail-kadare5.jpg

NJË MBASDITE NË PARIS

Më kishte ftuar për drekë skenaristi i “Gjeneralit të ushtrisë së vdekur” Zhan Klod Karier. Kur një mbrëmje më parë më kishte dhënë adresën, rruga “Viktor Masé” numër 5, duke shtuar: është më lehtë ardhja me metro, stacioni “Pigal”, unë, siç duket, kisha bërë padashur një grimasë habie, sepse ai kishte thënë të shikoni që është shumë bukur.
Megjithëse i thashë të kundërtën, domethënë që s’më bënte ndonjë përshtypje të veçantë, në të vërtetë m’u duk pak e habitshme që skenaristi i njohur nuk kishte gjetur një vend tjetër banimi në gjithë atë Paris.
Nga hoteli ku banoja, pranë fushës së Marsit, ishte vërtet më lehtë se me çdo mënyrë tjetër të mbërrije te lagjja ku banonte Karier me metro.
Rreth orës njëmbëdhjetë e gjysmë zbrita në stacionin “Pigal” dhe dola në rrugë. S’kisha qenë ndonjëherë ditën në lagjen e famshme për të keq dhe kaq shumë u befasova nga pamja, saqë një çast besova se kisha zbritur gabim. Por s’isha gabim. Isha pikërisht në Pigal, veçse ditën.
Si gjithë të huajt që vijnë në Paris, i shtyrë nga kureshtja, kisha qenë disa herë në mbrëmje në rrugët dhe sheshet e Pigalit për të parë me sy ato që kisha lexuar apo dëgjuar për të: hyrjet e kabareve me emër, kodoshët që rrinë përpara tyre duke u përpjekur të ndjellin klientët dhe sidomos prostitutat. Herën e parë të gjitha këto të bënin përshtypje, por pastaj gjithçka zbehej. Kurse ditën ishte krejtësisht tjetër gjë.
Ecja rrugës ende i befasuar nga e papritura dhe mendoja se nuk mund të kishte ndonjë lagje tjetër, jo vetëm në Paris, por në gjithë botën, dita e së cilës të ndryshonte kaq shumë nga nata, sa të dukej sikur këtë të fundit e kishe parë në ëndërr. Asnjë gjurmë reklamash pornografike, femrash të zhveshura, dritash të kabareve apo shenjë tjetër që të dëshmonte se kjo ishte lagjja e qejfit dhe e shthurjes. Kishte vetëm kalimtarë të zakonshëm, dyqane ku shitje çdo gjë që shitje në krejt Parisin, madje, dhe kjo m’u duk çudia më e madhe, nxënës me çanta në krahë, që ktheheshin nga shkolla.
Si një bishë që fle Pigali i natës kishte rënë në qetësi, nuk ndihej as hungërima, as ndriçimi i rrezikshëm i syve të tij.
Nuk e pata vështirë të gjeja rrugën Viktor Masé dhe oborrin brenda të cilit ndodhej shtëpia e Zhan Klodit. Diçka e veçantë, që fillonte qysh nga rruga disi e heshtur, zmadhohej me oborrin e brendshëm, rreth të cilit ngriheshin ndërtesa të tjera, dhe theksohej sidomos te vetë shtëpia trekatëshe e Karrierës, duhej të kishte shkaktuar prapë një lloj habie në fytyrën time, sepse Zhan Klodi, që doli te dera, tha pikërisht fjalën që unë kisha ndër mend:
– E çuditshme? Eh?
Ishte vërtet e çuditshme pamja përreth: oborri i shtruar me pllaka, shkallët sipër të cilave ishte dera e shtëpisë dhe një pemë e zhveshur nga stina, aty pranë.
– Më vonë do të ta tregoj krejt shtëpinë, – më tha Zhan Klodi, – por tani kam nja dy njerëz në studio. Eja të ngjitemi lart.
Studioja në katin e dytë ishte e madhe, disi e zhveshur. Rreth një tryeze të rrumbullakët plot me letra dhe revista rrinin në këmbë një regjisor gjerman, me të cilin Zhan Klodi po shqyrtonte detajet e fundit të një skenari, dhe një grua, fytyra e së cilës në pamjen e parë të dukej e shëmtuar, por që si një masë mbrojtëse paraprake kishte një lloj shëmtimi që ishte i vështirë për t’u shprehur me fjalë, dhe kjo gjer në atë shkallë, saqë të bënte më së fundi të dyshoje për të, gjersa të vinte çasti që ajo të fliste, çasti i rrënimit përfundimtar të saj…
Pasi më njohu me ta, Zhan Klodi vazhdoi diskutimin me gjermanin, i cili dukej nervoz dhe i pakënaqur. Gruaja ndiqte të folurën e tyre me një buzëqeshje në bisedë. Po flisnin për zgjedhjen e aktorit kryesor në një film që, me sa dukej, bëheshin gati të fillonin dhe gruaja, më në fund, ndërhyri.
– X-i (s’më kujtohet emri i aktorit) është më i përshtatshëm. Ai është më seksual. – Ajo e dendësoi buzëqeshjen në fytyrë, duke i shtuar një dozë enigme, si njeriu që, duke thënë diçka, jep të kuptojë se nuk zbulon veçse pjesën e së tërës, që e di me rrënjë e me themel. – Unë jam grua, më kuptoni ç’dua të them, dhe si grua ju siguroj se X-i është tmerrësisht tërheqës nga ana seksuale.
Zhan Klodi e vështroi një grimë me sytë që i dukeshin përherë të lodhur, kurse gjermani nuk e ngriti kokën nga letrat mbi tryezë. Gruaja ma kaloi së fundi buzëqeshjen mua, pikërisht në çastin kur, pasi kisha dyshuar një grimë në shëmtimin e saj, ky dyshim po më davaritej përsëri.
Ata vazhduan të diskutonin prapë për aktorin dhe unë, në pritje që të mbaronte një bisedë për mua e mërzitshme, vështroja xhamat e mëdhenj të studios, të cilët, ngaqë ishin pa perde, dukej se e thithnin vazhdimisht pamjen e ndërtesave përreth.
– Unë ngul këmbë për X-in, – ndërhyri prapë ajo. – Unë ju kuptoj fare mirë që ju e shikoni problemin nga ana profesionale, por unë…
Gjermani ktheu befas kokën e tij të turbullt e të pakënaqur nga ajo.
– Është e katërta herë që po e përsërit se je grua, thua se dyshon edhe vetë për këtë, – tha me një frëngjishte të keqe, që ngjante edhe më shumë e tillë prej tonit të hidhur.
Shuarja e buzëqeshjes në fytyrën e gruas e ktheu gjithçka tek ajo në një gri metalike.
S’më kujtohet çasti kur u largua si hije, ndoshta do më dukej se ishte atje, sikur gjermani të mos thoshte:
– Ç’idiote.
Iku pas pak edhe ai dhe Zhan Klodi tha:
– Ja më në fund mbaruan punët. Eja të të tregoj shtëpinë.
Shtëpia ishte e madhe, e vjetër dhe me atë mungesë komforti që kisha vënë re disa herë në banesat e intelektualëve të shquar. Megjithatë kishte diçka të veçantë në çdo gjë, dhe, çka më habiti më tepër, më kujtoi shtëpinë time në Gjirokastër, megjithëse s’kishte asgjë të ngjashme me të, veç ca si funde gjysmë të errëta korridoresh që dukej se çonin në asgjëkund.
– Ja, atje në fund të këtij korridori është apartamenti ku ka banuar shpesh Lui Bynyeli gjatë qëndrimeve të tij në Paris, – tha Zhan Klodi. – Po deshe e shikojmë dhe po të duash lëre hotelin dhe eja të banosh këtu në ditët që të kanë mbetur.
– Faleminderit, – i thashë, – por ndoshta ndonjëherë tjetër.
Apartamenti ishte i po atij stili si gjithë shtëpia, pak i zymtë, pak i boshatisur dhe i heshtur, jashtëzakonisht i heshtur.
Zhan Klodi hapi grilën e hekurt të njërës prej dritareve. Që andej dukeshin oborri me pllaka, portat e ndërtesave fqinje që dilnin në të, me njerëzit që hynin ose dilnin.
– Kur Bynyeli vështroi që këndej herën e parë, iu mbushën sytë me lot dhe tha: “Krejt si në kohë të vjetër”, – tha Zhan Klodi.
I thashë se edhe mua më kujtonte diçka nga vendi ku kisha lindur, po se çfarë pikërisht, nuk e kuptoja as vetë dot.
Në orën një zbritëm për të ngrënë drekë. Tryeza ishte shtruar në një dhomë ndenjje të madhe në katin e parë. Nga xhamat që zbritnin gjer në tokë të dyerve dukej një pjesë e oborrit, me pemën e zhveshur, zhvendosur tani në anën e djathtë të shikimit.
Ndërsa gruaja dhe vajza e Zhan Klodit po servirnin pjatat, nuk i hiqja dot sytë nga pamja që hapej prapa dyerve.
– Ngjan pak si te Çehovi, apo jo? – tha ZHan Klodi.
Një natë më parë kishim qenë së bashku në shfaqjen e “Kopshtit të qershive”, dhe ku Mishel Pikoli luante një rol. Për të dhënë atmosferën e rrënimit dhe braktisjes, Peter Bruku, që kishte ardhur nga Londra enkas për të vënë shfaqjen, e kishte marrë me qira teatrin “Buf dy Nord”, që ndodhej ndërkaq në meremetim e sipër. Spektatorët hynin midis skelave të ndërtimit, muret ishin plot njolla, gërryerje e vrima prej nga do të kalonin kabllot e instalimet hidraulike, gjithçka ishte tamam si në pragun e një rrënimi.
Shfaqja ishte e shkëlqyer. Një copë herë pas saj, bashkë me Zhan Klodin, qëndruam pranë grupit të Mishelit, Peter Brukut e aktorëve të tjerë që ishin rrethuar prej administruesve. E pyeta për diçka gruan e Peter Brukut, që luante rolin kryesor dhe, për habinë time të madhe, mora vesh se ajo që kishte folur dy orë rresht në skenë në gjuhën e francezëve s’dinte pothuaj asnjë fjalë frëngjisht.
Pas shfaqjes, bashkë me Mishelin, gruan e tij dhe Zhan Klodin, shkuam në restorantin “Sibuletë” pranë Bobyrgut, ku do të vinte edhe Marçelo Matrojani, i cili po atë ditë kishte ardhur nga Roma.
Megjithëse ishte vonë, restoranti ishte plot gjallëri. Një pjesë e darkëtarëve kishin qenë në shfaqje dhe e uronin që nga larg Mishelin.
Mastrojani erdhi aty nga mesnata. E kisha njohur një vit më parë në shtëpinë e Mishelit dhe pothuajse s’kishte ndryshuar.
– Si vete puna e filmit? – më pyeti, porsa zuri vend në tryezë.
– Njëfarësoj, – u përgjigja.
Ai tundi kokën.
– Më kujtohet që porsa më kishte lindur vajza, kur më propozuan për herë të parë të luaja rolin e gjeneralit tënd. Vajza ime u bë nëntë vjeçe dhe unë ende s’po e luaj gjeneralin.
Një copë herë u fol për filmin dhe Zhan Klodi, që po punonte për një variant të ri të skenarit, diçka tha lidhur me variantet e vjetra.
– Marçelo ka një vajzë me Katrin Denëv, – më tha me zë të ulët Misheli, që e kisha përbri. – Është i vetmi fëmijë i tij, për fat të keq jashtë martese.
Një ditë tjetër Misheli më kishte treguar se, kur disa vjet më parë Marçelo ishte ndarë me Katrinën, megjithëse ishte rreth dyzet e tetë vjeç, kishte vuajtur si djalë tetëmbëdhjetëvjeçar. Vinte vazhdimisht në Paris, rrinim bashkë orë të tëra, ishte vështirë ta ngushëlloje.
E kisha dashur gjtihmonë Mastrojanin, por ajo që më kishte treguar Misheli më qe dukur një gjë e mrekullueshme e tij. I famshëm siç qe, në atë moshë, të kishte aftësinë të vuante si një tetëmbëdhjetëvjeçar, kjo ishte me të vërtetë një dhunti e rrallë. Ishte nga ana tjetër një fisnikëri, një bujari e tij që vetëpranonte t’i nënshtrohej vuajtjes njerëzore, ai që, duke qenë idol i adhuruesve të pafund, mund t’i shmangej fare lehtë asaj, që ngjante si e krijuar në radhë të parë për të zakonshmit e të humburit, e jo të zgjedhurit si ai.
– Kam parë shqiptarë për herë të parë kur isha dymbëdhjetë-trembëdhjetë vjeç, – tha midis bisedës ai. – Ishte një kompani garde mbretërore, me veshje kombëtare shqiptare, e vendosur në një kazermë pranë lagjes sonë. Më kujtohet madje një fjalë shqip, – më duket “shkraps”, a ka një fjalë të tillë?
– Shkraps? – ia bëra unë. – Ndoshta…
– Ishte diçka që kishte lidhje me cigaret. E thoshin kur…
– Aha, shkrepëse, c’est alumette, – thashë unë.
– E saktë, – tha Mastrojani.
Nga restoranti dolëm rreth orës një e gjysmë pas mesnate.
– Eja nesër nga unë për drekë, – më tha Zhan Klodi dhe më tregoi adresën.Dreka kishte mbaruar dhe ne po pinim kafet duke vështruar, kushedi pse, përherë e më gjatë oborrin ku ndeheshin hijet e para të muzgut. Dy burra të shkuar në moshë, që u përshëndetën duke lëvizur borsalinat e zeza, m’u duk se e afruan edhe më shumë parambrëmjen.
– Në shtëpinë tonë kemi ringjallur një zakon tashmë pothuaj të harruar në Paris, – më tha Zhan Klodi. – Të vijnë vizitorë pa lajmëruar me telefon, çdo mbasdite, duke filluar aty rreth orës pesë.
– Ashtu? – ia bëra unë dhe padashur shikova orën. Ishte katër e gjysmë.
Zhan Klodi u bë gati të thoshte diçka, por e ndërpreu zilja e derës. Fytyra e tij u çel nga buzëqeshja, megjithatë e vështroi edhe ai orën, ndoshta i habitur që mysafiri po vinte para kohës së zakonshme.
Nga korridori u dëgjua zëri i njohur, i ngrohtë i Mishel Pikolosë. Hyri i shoqëruar nga një frymëmarrje disi e shpeshtë, që i shkonte aq shumë natyrës së tij të hapur.
– Keni mbaruar drekën? Sa mirë, domethënë nuk ju shqetësoj, – tha gëzueshëm. – E dini? Në të vërtetë kisha një punë pasdite, por, tek rrinin në studio me gruan, m’u kujtuat ju të dy dhe thashë me vete: ata tani kushedi ç’bisedojnë dhe më kapi njëfarë zilie. Është nja mbasdite tamam për të bërë muhabet, apo jo? Kështu që u nisa dhe erdha.
– Sa mirë që erdhe, – i tha Zhan Klodi.
Për mua ishte gjithmonë i këndshëm qëndrimi me Mishelin. Kishim qenë shumë herë bashkë, në apartamentin e tij në Mak-Mahon, në restorant, të ftuar në ambasadën tonë, në rrugë, ku njerëzit kthenin kokën për ta parë, ose në kafenetë ku nuk qëllonte kurrë që të mos i kërkonin autograf, megjithëse përherë qëndrimi me të më qe dukur i shkurtër. Në ardhjet e mia në Paris takimi me të ishte një nga gëzimet më të mëdha, sidomos kur ai merrte në telefon, pothuajse çdo ditë rreth orës tetë të mëngjesit: a je zgjuar, ç’ke ndër mend të bësh sot? Po të jesh i lirë, kalo nga unë rreth njëmbëdhjetës, pastaj hamë drekë bashkë.
Në studion e tij të gjatë, veshur me tapet bojë qumështi, kishte përherë një ndriçim të dëlirët, parajsor. Atje kisha takuar për herë të parë Mastrojanin, pastaj miq e të njohur, Tavolin, Belokion e të tjerë.
Misheli kërkoi një kafe, pastaj biseduam për filmin, për të njohurin tonë të përbashkët Klod Dyranin, që porsa ishte emëruar president i “Fajar”-it, për avokatin Kiezhman, i cili do të mbronte interesat e mia si autor në një proces që kishin hapur kundër meje për të drejtën e filmit dy sipërmarrës filmash, që në të vërtetë s’ishin veçse dy sabotues.
– Mos ki asnjë dyshim se Kiezhmani do ta fitojë menjëherë procesin, – tha Misheli. – Ai është një nga avokatët më të famshëm të Francës. Unë e njoh, sepse ka shkuar disa herë në seancat e tij, thjesht për të përfituar si aktor prej lëvizjeve dhe mënyrës së të folurit të tij.
– Në orën pesë e pak ra zilja e zakonshme e mbasdites së zakonshme, për të cilën kishte folur Zhan Klodi. Erdhën një burrë e grua, më dukej kushërinj, që e zonja e shtëpisë i futi në dhomën tjetër fqinje. Pas disa minutash erdhi një tjetër, xhaxha i gruas së Zhan Klodit, që u çua prapë te dhoma fqinje.
Vizitorin tjetër e futën te ne. Duhej të ishte i rretheve të kinemasë, sepse njihej me të dy. Njëfarë kohe kaloi prapë me bisedën për Rene Klerin, vdekjen e të cilit i porsaardhuri e mësoi atë çast.
Ai gjithashtu kishte sjellë një lajm jo të mirë, por e shtyu njëfarë kohe, dhe kjo ishte e kuptueshme. Më në fund tha:
– Zherari u çmend, ndoshta nuk e dini.
– Si? – ia bënë të dy, Misheli me Zhan Klodin.
Fytyra e vizitorit ishte tepër e dëshpëruar.
– Kishte pasur shenja edhe më parë, besoj keni dëgjuar. Kishte ditë që flinte në garazh, por dje u kuptua më në fund gjithçka. Shkoi në bashki që të martohej me veturën e vet. Atje kishte filluar të bërtiste: ç’keni që më shikoni me ata sy të zgurdulluar? “Lançia” quhet vetura, a nuk e shikoni? E kuptoj po të ishte fjala për një “Sitroen”, përderisa te ne nuk lejohet martesa e homoseksualëve, por “Lançia”? Është tamam grua, apo jo? Çfarë dreqin keni? Ja, lexojeni emrin e saj, ja libri, pasaporta, s’ka asnjë falsifikim gjëkund. Lançia apo jo, atëherë ç’dreqin keni?
– E çuan në psikiatri? – pyeti Misheli.
– Po. Ishte tepër e trishtueshme. U detyruan ta lidhnin në sy të familjes.
Një copë herë biseda u bë e shpërndarë.
Jashtë po binte tamam muzgu, në oborrin me pllaka, ku banorët e rrallë hynin e dilnin herë pas here. Ndoshta përshëndeteshin të gjithë, por më shumë dallohej përshëndetja e të shkuarve, me siguri për shkak të borsalinave të zeza, që i lëviznin pak dhe për të cilat unë isha gati të besoja, në gjendjen pak të lodhur që ndodhesha, se ishin pikërisht ato, pjesë e atij mekanizmit misterioz, që e afronin natën që nga larg, një natë të sjellë vërtet nga diku larg, nga sfera gjithsesi të harruara, për ta vendosur te kjo avlli me pllaka, që dukej se nuk i shkonte asnjë mbrëmje tjetër.
Përse kishte qarë vallë Bynueli?
Ishte qetësi dhe s’të besohej që rrotull këtij oazi ishte vërtet Pigali, që do të zgjohej së shpejti me hungërimën e tij, si bisha që po gogësin pas gjumit të ditës.
Jashtë qe ngrysur plotësisht, kur unë me Mishelin morëm leje të largoheshim. Rruga Viktor Masé qe e heshtur, por më tutje, në rrugicat rrotull sheshit Pigal, pamë prostitutat e para. Në muzg, ende të pafutura në natë, dukeshin ndryshe, si zjarri i ftohtë në fushën dimërore, ende të mpira nga mbeturina e ditës. Megjithatë ndihej rrëshqitazi si ndiqnin me sy ecjen tonë. Po bëhesha gati t’i thosha Mishelit ç’më kishte treguar Zhan Klodi për përlotjen e Bynyelit, kur nga këndi i rrugicës një zë femre thirri:
– Mishel Pikoli, pse bën sikur s’na njeh?
Kthyem kokën dhe qeshëm të dy, kur pamë se kishte thirrur njëra prej prostitutave.
– Mishel Pikoli, pa shiko, pa shiko, – tha një zë tjetër.
Misheli ngriti supet dhe prapë qeshëm nën zë, po pa e kthyer kokën.
S’i kisha dëgjuar kurrë të flisnin në këtë mënyrë. Të heshtura, me sytë të ambalazhuar me rimel si për t’i ndarë sa më shumë prej fytyrës, ato ndiqnin ecjen e kalimtarëve dhe shumë-shumë mund të bënin një ftesë me zë fare të ulët, por kurrsesi të lëshonin ngacmime të tilla gazmore.
– Mishel, ktheje pak kokën, – na thirri një tjetër fare pranë.
– Më beso që më njohin si aktor dhe jo si klient, – bëri shaka Misheli.
Megjithatë të dy kishim shpejtuar hapat.
– S’të pëlqejmë më? Hihi.
– Dreq, s’më kujtohet ku e parkova makinën, – tha Misheli, duke kërkuar me sy djathtas e majtas.
Ato vazhdonin të flisnin, një këtu, një atje, dhe pak çaste më vonë, nëpër muzgun që dendësohej, ne e gjetëm veten duke ikur të dy gati në panik nëpër një rrugë anësore.
Përpara na doli një stacion metroje, më duket “Blanshë” dhe pa e zgjatur u futëm në të.
– Makinën po vij ta kërkoj nesër, – tha Misheli.
Ishte orë piku dhe në vagonin e mbushur plot prapë më shkoi ndër mend t’i tregoja atij për qarjen e Bynyelit, por zhurma e metrosë dhe shtrëngesa e kureshtja e njerëzve përreth nesh më penguan.

Shkurt 1985

•••Marrë nga Kadare, Vepra IX, Tiranë, 2008

 

 



Kategori: Lexo Ismail Kadare !

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni /  Ndryshoje )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni /  Ndryshoje )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni /  Ndryshoje )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni /  Ndryshoje )

Po lidhet me %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Këtë e pëlqejnë %d blogues: